Dominującą w twórczości Beethovena formą, z której wydobył on najdalej idące konsekwencje, była forma sonatowa. U Beethovena spotykamy różne jej odmiany, w wielu punktach jednak prowadzą one do ogólnego schematu, który można uznać za wzorcowy schemat tworzenia podkładów muzycznych.

Schemat ten pojawia się w symfoniach, w koncertach, w formach kameralnych (np. w kwartetach smyczkowych) oraz w sonatach instrumentalnych. Forma sonatowa z reguły panuje w pierwszych częściach utworów, niejednokrotnie przenika też do części drugich i do finałów.

Forma sonatowa składa się z 3 głównych części: z ekspozycji, w której przedstawione są dwa kontrastujące (przede wszystkim harmonicznie) ze sobą tematy (temat główny, łącznik, temat drugi, epilog), przetworzenia, w którym odbywa się właściwa praca tematyczna na zasadzie pomysłowych zmian tonacji (modulacji), oraz repryzy, która polega na (niedosłownym) powtórzeniu ekspozycji (repryzę zamyka koda).

Podany tu wyabstrahowany schemat jest wzorem, ale i właściwie statystyczną wypadkową wielu różnych możliwości kompozytorskich. W twórczości Beethovena każde dzieło zbudowane w formie sonatowej przedstawia się inaczej. Dla Beethovena bardzo typowe jest rozbudowanie części przetworzenia i znaczne poszerzenie kody. W dziedzinie kameralnej Beethoven jest przede wszystkim twórcą 16 kwartetów smyczkowych.

Pierwsze kwartety noszą cechy stylu Mozarta i Haydna (6 kwartetów, 1798). Późniejsze to zwłaszcza trzy kwartety dedykowane księciu Razumowskiemu (ukończone w 1806, z cytatami ludowych motywów rosyjskich) oraz cykl pięciu kwartetów, powstałych pod koniec życia (1825—26) i wyrażających sumę doświadczeń kompozytorskich dojrzałego Beethovena.

Dzieła te porównywalne są tylko z ostatnimi dziełami J. S. Bacha, któremu Beethoven złożył hołd w słynnej Wielkiej fudze B-dur (jest to jakby kwartet smyczkowy Beethovena). Beethoven napisał też szereg triów fortepianowych, 4 tria smyczkowe, znakomity Septet, sonaty skrzypcowe, wiolonczelowe i Sonatę na róg i fortepian. Z triów fortepianowych najpopularniejsze jest Trio c-moll, z sonat skrzypcowych Sonata Kreutzerowska.